محمد تقي جعفري

155

ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي )

« صيانت ذات » ناشى نمىگردد ، و الَّا مىبايست همهء انبياء و اولياء و حكماء و پاكان اولاد آدم ( ع ) نيز خودخواه و خودكامه باشند ، زيرا همهء آنان از « صيانت ذات » كه ما آن را اصل الاصول در متن زندگى ناميده‌ايم ، برخوردارند ولى آن وارستگان فهميده بودند كه چگونه بايد از « صيانت ذات » استفاده كنند و آن را با قرار دادن در جاذبهء كمال از بيمارى تحوّل به خودخواهى وقيح نجات بدهند . پس حتمى و ضرورى نيست كه هر كس از اصل « صيانت ذات » برخوردار است ، بايد خودخواه هم بوده باشد . بنا بر اين ، رفتارهاى خودخواهانه زشت و ركيك را كه متأسّفانه زندگى اكثريّت افراد بشر را در طول تاريخ آلوده نموده است ، مىتوان از گروه رفتارهاى عادى محسوب نمود . و اين وظيفهء تعليم و تربيتها است كه موادّ رفتارى شايستهء عادت را به انسانها بياموزند و آنان را براى عمل بان مواد تربيت كنند . آيا بشر را به انديشه در زندگى مادّى و معنويش عادت بدهيم ، يا به تخدير هشيارىهايش كه از حيات خود جز چند لذّت محدود در زمانى موقّت ، چيز ديگرى نفهمد اهمّيّت اين مسئله موقعى روشن مىشود كه اين اصل علمى را در پديدهء عادت بدانيم كه هر عادتى ، حسى را از كار مىاندازد و نيازى را بوجود مىآورد . مولوى مىگويد : خار بن دان هر يكى خوى بدت بارها در پاى خار آخر زدت بارها از فعل بد نادم شدى بر سر راه ندامت آمدى بارها از خوى خود خسته شدى حسّ ندارى سخت بى حسّ آمدى حسّى را كه عادت از كار مىاندازد ، احساس اثر كار زشت و مضرّ است كه به جهت عادت ، در نظر شخص معتاد آن زشتى از بين رفته است ، در صورتى كه زشتى و ضرر آن كار از بين نرفته است ، بلكه احساس زشتى آن است كه در نظر شخص معتاد نابود گشته است . امّا نيازى را كه عادت بوجود مىآورد ، عبارتست از نياز به همان موضوع كه مورد اعتياد قرار گرفته است ، مانند دخانيّات و مسكرات و غير ذلك . بنا بر اين ، بايد اعتراف كنيم كه سرتاسر تاريخ